logo
"İş Sağlığı ve Güvenliğinde Alternatif Çözümler"

DÖKÜM SEKTÖRÜ

DÖKÜM SEKTÖRÜNDEN KAYNAKLANAN TEHLİKELİ ATIKLAR

Ülkemizde 2006 yılı verilerine göre 52 adet büyük, 326 adet KOBİ, 815 adet mikro ve 23 adet kamu askeri tesisler olmak üzere 1.216 adet dökümhane bulunmaktadır. 2007 yılı üretim rakamlarına göre % 72 fabrika, % 28 atölye düzeyindeki iş yerlerinden toplam 1.294.500 ton üretim yapılmıştır.

Yapılan bu üretime karşılık, proseslerden yaklaşık 450.000 ton atık oluşmaktadır. Bu miktarın yaklaşık %65’i kum, %10’u cüruf, %15’i toz-çamur ve %10’u Refrakter, yağ, taş, boya, varil gibi atıklar oluşturmaktadır.

Metallere şekil vermenin değişik yolları vardır. Makine ile işleme, dövme, kaynak, presleme v.b. şekil verme yöntemlerinin yanında bir diğer yöntem de döküm yapmaktır. Metal Döküm; istenilen bir şekli elde etmek için, seçilen metal veya alaşımın ergitilmesi ve istenilen şeklin negatifi olan kalıp boşluğuna dökülmesi ve katılaşmasını bekleme işlemi olarak tanımlanabilir.

Metal alaşımları fiziksel ve kimyasal özellikleri açısından farklılık gösterirler. Bunlar üç ana grupta incelenebilir:

Demir döküm
Lamel grafitli dökme demir 
Küresel grafitli dökme demir 
Temper dökme demir

Çelik döküm 
Karbon çelikleri ve az alaşımlı çelikler 
Yüksek alaşımlı çelikler ( paslanmaz , ısıya dayanıklı )

Demir dışı döküm 
Alüminyum esaslı alaşımlar 
Bakır esaslı alaşımlar (prinç ve bronz) 
Magnezyum esaslı alaşımlar 
Çinko esaslı alaşımlar 
Nikel esaslı alaşımlar 
Diğer alaşımlar (kurşun, kalay ve kobalt esaslı)

Döküme biçim veren kalıbın tekrar kullanılıp kullanılamayacağı esasına göre döküm yöntemleri ikiye ayrılır.

  1. Harcanan kalıp kullanan döküm yöntemleri: Bu yöntemin başlıcaları; kum kalıba döküm, kabuk kalıba döküm, seramik kalıba döküm, alçı kalıba döküm, hassas dökümdür.
  2. Kalıcı kalıp kullanan döküm yöntemleri: Bu yöntemin başlıcaları; metal kalıba döküm, basınçlı döküm, savurma döküm, sürekli dökümdür.

Harcanan kalıp kullanan yöntemlerin hemen hemen hepsindeki temel süreç adımları aşağıdaki gibidir.

  • Model maça sandığı gibi döküm takımlarının imalatı
  • Maça yapımı
  • Kalıplama
  • Ergitme ve dökme
  • Temizleme

Döküm Sektöründen kaynaklanan atıkların, Atık Yönetimi Genel Esasları Yönetmeliği’ne göre atık kodları ;

 

Demir Dökümhanelerinde oluşabilecek atıklar

Atık oluşumu

Atık türü

Atık kodu

Miktar

Ergitme

Ocak cürufu

100903

Ocak türü ve malzemeye bağlı

Ergitme

Ocak iç kaplamaları

161103* 
Genelde 161104

Ocak türüne bağlı

Kalıp üretimi

Tehlikeli atık içerikli demir ambalajlar 
Tehlikeli atık içermeyen demir ambalajlar

150110* 
150104

Ender, genelde geri dönüşüm veya tekrar eritip geri kazanma

Kalıp üretimi

Bağlayıcı madde atıkları

100913* 
100914

Az

Kalıp üretimi (Coldbox)

Aminsülfat

060101*

az, 0,1 %

Kalıp üretimi ve döküm

Kalıp kumu

genelde 100907* 
ve 100905* 
100906 
100908

0-5%

Kalıp üretimi ve döküm

Kum kalıbı kumu

genelde 100908 
ve 100905* 
100906 
100907*

20-50%

Kum geri kazanımı (Kuru toz emici)

Kum geri kazanımı tozları

100909* 
100910

1-30% geri kazanıma göre

Kum geri kayanımı (Yaş toz emici)

Kum geri kazanımı çamurları

100999

ender, olursa 1-20%

Temizleme (kumlama taşlama)

Kumlama kumları

100912 
100999

0,1-1%

Ek işlem (döküm temizlemesi, toz temizleme)

Demir içerikli tozlar

100909* 
100910

Çok az ortalama 0,1%

Ek işlem (kalite kontrolü)

Çatlak kontrol işlemi sonucu atık olarak çıkan penetrant toz ve sıvılar

100915* 
100916

Çok az

 

Demir dışındaki diğer metallerin döküm işlemlerinden oluşabilecek atıklar

Ergitme

Ocak cürufları

100903

Ocak türü ve malzemeye bağlı

Ergitme

Ocak cürufları

101003

Ocak türü ve malzemeye bağlı

Ergitme

Ocak iç kaplamaları (Metalürjik proseslerden kaynaklanan, tehlikeli maddeler içeren diğer astarlar ve refraktörler)

161103* 
genelde 161104

Ocak türüne bağlı

Kalıp üretimi

Tehlikeli atık içerikli demir ambalajlar 
Tehlikeli atık içermeyen demir ambalajlar

150110* 
150104

Ender, genelde geri kazanım

Kalıp üretimi

Bağlayıcı madde atıkları

101013* 
101014

Az

Kalıp üretimi ve döküm

Kalıp kumu

çoğunlukla 101007* 
bazen 101005* 
101006 
101008

ender 
0-5%

Kalıp üretimi ve döküm

Kum kalıbı kumu

çoğunlukla 10108 bazen101005* 
101006 
101007*

Alüminyum dökümünde 100-200%

Kum geri kayanımı (Kuru toz emici)

Kum geri kazanımı tozları

101009* 101010

1-30% geri kazanıma göre

Kum geri kayanımı (Yaş toz emici)

Kum geri kazanımı çamurları

101099

ender, olursa 
1-20%

Temizleme (kumlama taşlama)

Kumlama kumları

101012 
101099

0,1-1%

Ek işlem (döküm temizlemesi, toz temizleme)

Demir içermeyen diğer tozlar

101012 
100999

Çok az ortalama 0,1%

Ek işlem (kalite kontrolü)

Çatlak kontrol işlemi sonucu atık olarak çıkan penetrant toz ve sıvılar

100915* 
100916

 

Yararlanılan Kaynaklar:

www.tehlikeliatik.com

T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı Life06 TCY/TR/292 “Hawaman” Projesi Döküm  Söktörü Rehber Dokümanı

 
DÖKÜM  SEKTÖRÜ

Haberin Fotoğrafları