logo
"İş Sağlığı ve Güvenliğinde Alternatif Çözümler"

MAKİNE KORUYUCULARININ YETENEKLERİ

 

Makine koruyucusu: Makinenin, özellikle fizikî bir engel vasıtasıyla korumasını temin etmek için kullanılan bir parçasıdır. Koruma amacına ve yapısına bağlı olarak, kasa, kapak, perde, kafes, mahfazalı koruyucu vb. isimlerle adlandırılır.

Makine koruyucularının mümkün mertebe aşağıda belirtilen özelliklerde olmaları hedeflenmelidir:

·Etkin olmalı : Makine koruyucusu, korumayı her halükarda sağlamalıdır. Sadece ikaz ederek yetinmemelidir. Kişinin tehlikeli alana girmesini engellemelidir. Eğer kişinin tehlikeli alana girmesini engelleyememiş ise makinenin çalışmasını durdurarak emniyeti sağlamaya devam etmelidir.

·Çalışmayı zorlaştırmamalı :Koruyucular çalışmayı zorlaştırmamalıdır. Çünkü çalışmayı zorlaştırırsa çalışanın yorulmasına ve dolayısıyla kazaya sebebiyet verebileceği gibi, işi zorlaştıran koruyucular, çalışanlar tarafından sevimsiz olacağı için sökülüp atılması ve sonuçta koruyucusuz çalışılması neticesini doğurabilmektedir.

·Üretimi engellememeli, hatta üretimi artırmalıdır . Koruyucu üretimi engellememelidir. Çünkü İşveren işyerini üretim için kurmuştur. Üretimi engelleyen bir koruyucunun takılması arzulanmaz. Dolayısıyla kullanılmaz. Halbuki bunun yerine üretimi saha seri hale getiren ve üretimin hızlanmasına sebep olan koruyucu tedbirler uygulanabilir. Bu tür uygulamalar İşveren ve çalışanlar tarafından da benimsenir. Preslerde malzeme beslemesinin şeritle veya şarjör sistemi ile yapılması gibi.

·Karışık olmamalı, az parçalı olmalı, fazla bakım istememeli, bakımı zorlaştırmamalı: Eğer koruyucu çok karmaşık olursa, çok bakım gerektirir ve çok sık arıza yapar. Bu sebeple görevini yerine getiremez ve kazalara sebep olur.

·Ortama ve çalışma şartlarına uymalı :Koruyucu çalışma ortamının şartlarına uygun olmalıdır. Örnek verirsek; ağır iş makinelerinin çalıştığı bir ortamda yapılacak koruyucu sağlam sacdan yapılmalı ve gelebilecek darbelere karşı dayanıklı olmalıdır. Bunun yanında ince işlerin montajının yapıldığı bir montaj atölyesindeki bir makinede yapılacak koruyucu da ortam şartlarında sırıtmayacak, estetiği bozmayacak şekilde olmalıdır.

·Koruyucu kendisi tehlike oluşturmamalı :Koruyucular tehlkeli bölgeyi korurken, kendisi kazaya sebep olmamalıdır. Daha çok preslerde, makaslarda kullanılan presin veya makasın harekete geçmesi ile harekete geçen ve tehlikeli bölgede insan eli varsa uzaklaştıran hareketli koruyucuların, insan elini uzaklaştırırken insana zarar vermemesi gereklidir.

·Koruyucuda kullanılan malzeme tehlike oluşturmamalı : Koruyucuda kullanılan malzeme uygun olmazsa, malzemenin kendisi tehlikeli olabilir. Örnek olarak Asbest malzemeden yapılmış koruyucular, insanı ateşten korurken, bir lifinin akciğerine gitmesi kanser riskini doğurduğu için, bu tür malzemeler kullanılmamalıdır. Fırlayan malzemelere karşı insanın yüzünü gözünü korumak için kullanılar siperlerde adi cam kullanılırsa, camın kırılarak insanın gözüne, yüzüne saplanması ihtimali olduğu için bu tür camlar kullanılmamalıdır.

 İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinde:

Makine koruyucuları:

* Sağlam yapıda olacak,

* İlave tehlike yaratmayacak (Hijyen,gürültü,mekanik etki, aşırı yorgunluk, ……)

* Kolayca yerinden çıkarılmayacak veya etkisiz hale getirilemeyecek şekilde olacak,

* Tehlike bölgesinden yeterli uzaklıkta bulunacak,

* Ekipmanın operasyon noktalarının görülmesini gereğinden fazla kısıtlamayacak, (Gerekiyorsa şeffaf olacak)

* Sadece işlem yapılan alana girişi kısıtlayacak, bunlar çıkarılmadan parça takılması, sökülmesi ve bakım için gerekli işlemlerin yapılması mümkün olacaktır.

Denilmektedir.

Bir koruyucunun, yukarıda izah etmeye çalıştığımız özelliklerin bütününü sağlaması her zaman mümkün olmayabilir. Fakat koruyucu tasarımı yaparken, makinelerimize koruyucu donanın takarken bu hususların göz önünde bulundurulmasına ve ideale yaklaşmaya gayret edilmelidir.

 MAKİNE KORUYUCULARI TÜRLERİ

İşyerlerinde, makine tezgah ve tesislerde, tehlikeli kısımların kapatılması, iş kazası ve meslek hastalık riskinin ortadan kaldırılması veya en aza indirilmesi için uyguladığımız koruyucu türleri aşağıda belirtilmiştir.

SABİT KORUYUCULAR :

  •  Mahfazalı Koruyucu :Her taraftan tehlike bölgesine ulaşmayı önleyen koruyucudur
  • Mesafe Koruyucusu: Bir tehlikeli bölgeyi tam olarak kapatmayan, ancak fizikî boyutları veya tehlike bölgesinden olan mesafesi vasıtası ile ulaşmayı engelleyen veya azaltan koruyucudur. Meselâ çepeçevre çit veya tünel koruyucu

 

Sabit koruyucular, tasarımı, yapımı ve kullanımı en kolay olan koruyuculardandır. Bu tür koruyucuların yapılması için çok fazla çabaya gerek yoktur. Ancak kişilerin iş sağlığı ve güvenliğinin bilincine varmaları ve açıkta durması zaruri olmayan bütün tehlikeli kısımların kapatmanın faydasına inanmaları gereklidir. İşyerlerinde sabit koruyucular etkili bir şekilde kullanıldığı taktirde tehlikeli kısımların %70 ini kapatmak mümkündür.

Örnekler:

·Kayış kasnak koruyucuları

·Dişli-zincir koruyucuları

·Kaplin-mil-volan koruyucuları

·Makine gövdesi

·Zımparataşı koruyucuları

·Pervanelere yapılan koruyucular

·Korkuluklar, siperler

·Sabit veya seyyar paravanalar

·Sabit engeller

·Tel kafesler

·Emniyet şeritleri, ipleri

·Besleme çıkarma aygıtları

(Preslerde, kıyma makinelerinde, öğütücülerde, konkasörlerde, ağaç işleme tezgahlarında)

  1. HAREKETLİ KORUYUCU

Genel olarak mekanik vasıtalarla makinenin şasisine veya bitişik sabit elemanlarına

bağlanmış olan ve alet kullanmaksızın açılabilen koruyuculardır. (TS EN 292-1:1991 Madde 3.22.2)

    1. Güçle Çalışan Koruyucu

Kişilerden veya yer çekiminden başka bir kaynakla sağlanan koruyucudur.

Kendiliğinden Kapanan Koruyucu

Bir makine elemanı tarafından (meselâ hareketli tabla) veya iş bağlama tertibatının bir parçası veya iş parçası tarafından çalıştırılarak, iş parçasının geçmesine izin veren ve iş parçası çekilir çekilmez otomatik olarak kapalı konumuna dönen koruyucudur

Örnekler:

·Daire testere koruyucusu,

AYARLANABİLEN KORUYUCU

Bir bütün olarak ayarlanabilen veya ayarlanabilen parçalardan oluşan sabit veya hareketli koruyuculardır. Bu, ayar konumu belirli işletme esnasında sabit kalır (TS EN 292-1:1991 Madde 3.22.3)

Örnekler:

·Şerit testerenin operasyon noktasındaki koruyucusu,

·Matkap ucunun koruyucusu,

·Yatay hareketli tabla

·Düşey hareketli tabla

 KİLİTLEMELİ KORUYUCU

Aşağıda belirtilen amaçları sağlamak için bir ara kilitleme tertibatı ile birlikte çalışan koruyucu tertibattır:

Amaçlar:

- Koruyucu tarafından emniyeti sağlanan tehlikeli makine fonksiyonlarının, koruyucu kapanıncaya kadar çalışmamasını temin etmektir,

- Tehlikeli makine fonksiyonlarının çalışması sırasında, koruyucunun açılması ile durdurma talimatının verilmesini temin etmektir,

-Koruyucu kapalı olduğunda koruyucu tarafından emniyeti sağlanan tehlikeli makine fonksiyonlarının çalışabilmesini, ancak koruyucunun kapanmasının çalışmayı başlatmamasını temin etmektir.

Örnekler:

·Hareketli kapaklara takılan emniyet sviçleri,

·Çift el kumanda tertibatı

·Bir makinede birden fazla işçi çalışması durumunda kumanda tertibatı

·Kaldırma makinelerinde alt ve üst limit sviçleri

·Tehlikeli bölgeleri sınırlayan emniyet sviçleri

·Makinelerin hareket alanını sınırlayan emniyet sviçleri

·Mekanik ve hidrolik kilitleme sistemleri

 OTOMATİK KORUYUCULAR

Kişi tehlikeli alana girdiğinde fiziki olarak uzaklaştıran sistemlerdir.(Preslerde ve makaslarda )

DURDURMA VE TERS DÖNDÜRME KORUYUCULARI:

Bu tür koruyucular, tehlike ortaya çıktığında, kazasız atlatmaya veya en az zararla atlatmaya yarayan tedbirlerdir.

Örnekler:

·Merdaneli çamaşır makinelerindeki durdurucu çubuk

·Emniyet telleri emniyet çubukları

·Kaldırma araçlarındaki sınırlama sviçleri

·Yürüyen vinçlerdeki alan sınırlama sviçleri

·Merdaneli ezicilerdeki emniyet çubukları

·Fotosel emniyet sistemi (preslerde, makaslarda)

·Basınca duyarlı taban ile durdurma

·İnsan uzvuna duyarlı durdurucu sistemler

 EYLEMSİZLİK KORUYUCU SİSTEMİ:

Makinenin hareketi durmadan makinenin açılmasını önleyen, veya beklenmedik bir hareket değişmesi durumunda makineyi durduran sitemdir.

Örnekler:

·Otomatik çamaşır makinesi kapakları

·Santrifüj makineleri kapakları

·Kaldırma makinelerinin otomatik fren sistemi

·Asansörlerdeki emniyet freni,

·Emniyet ipi, emniyet kemeri,

  MAKİNE VE TEZGAHLARDA ALINACAK GENEL TEDBİRLER

·Makine yerleştirilmesinin uygun olmalıdır: Makinelerin arasındaki mesafeler, insan, malzeme ve araçların geçişlerine uygun olmalı, bir makinede yapılan çalışma sebebiyle diğer makinede çalışanların veya aradan geçenlerin zarar görmemesine dikkat edilmelidir.

·Bütün hareketli kısımların mahfazalarla kapatılmalıdır: Makine tezgah ve tesislerdeki bütün hareketli kısımlar, eğer işin gereği olarak açık kalması zarureti yoksa, mutlaka kapatılmalıdır. Bu kısımlara işçilerin gitmiyor olması gibi mazeret kabul edilmemelidir. Ancak bu kısımlara çalışanların gitmesi yeterli tedbirlerle yasaklanmış ise bu durum istisnadır.

İş ekipmanının hareketli parçalarıyla MEKANİK TEMAS RİSKİNİN kazaya yol açabileceği hallerde; iş ekipmanı, tehlikeli bölgeye ulaşmayı önleyecek veya bu bölgeye ulaşılmadan önce hareketli parçaların durdurulmasını sağlayacak uygun koruyucular veya koruma donanımı ile donatılacaktır. (İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-I Madde 2.8)

İş ekipmanının yüksek veya çok düşük sıcaklıktaki parçaları, işçilerin teması veya yaklaşması riskine karşı korunacaktır.(İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-I Madde 2.10)

Tahrik makinelerinin bütün hareketli kısımları, transmisyon tertibatı, kaplin, kayış kasnak, mil volan gibi hareketli kısımlar uygun şekilde mahfaza içine alınacaktır. (İşçi Sağ. ve İş Güv. Tüz.Mad.142,143)

Makine ve tezgahların koruyucularının çıkarılması veya işe yaramaz hale getirilmesi yasaktır. Bu koruyucular zorunlu sebeplerle çıkarıldığı (Kontrol, ayar, bakım, onarım gibi) durumlarda, işin bitiminde tekrar yerlerine takılacaktır.(İşçi Sağ. ve İş Güv. Tüz.Mad.143)

·Elektrikle çalışan makinelerin topraklanmalıdır: Elektrik motoruna akuple bağlı elektriği ileten malzemeden yapılmış gövdesi (Şasisi) olan makinelerin, gövde topraklamalarının yapılması gereklidir.

 

Topraklama hatları, kolay muayene edilebilir şekilde olacak, düşük dirençli iletkenlerle çekilmiş olacak, cihazın gövdesinde meydana gelebilecek en büyük kaçağı(Kısa devre) iletebilecek kapasitede olacak veya gerektiğinde cihazı devreden çıkaracak uygun bir devre kesme tertibatı bulunacak, hatlar kimyasal ve fiziki etkilerden korunmuş olacak, makine elektrik devresinden ayrıldığı durumda da topraklı olması halı devam edecek, yetkili elektrikçiler tarafından bakım ve kontrolü yapılacaktır. (İşçi Sağ. ve İş Güv. Tüz. Mad. 295,296,297,298,300,301,353,354)

·Havayı kirleten makinelere uygun havalandırma yapılmalıdır.

 

Gaz, buhar, sıvı veya toz çıkarma tehlikesi olan iş ekipmanları, bunları kaynağında tutacak ve/veya çekecek uygun sistemlerle donatılacaktır. (İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-1 2.5)

Genel Havalandırma

Kapalı işyerleri günde en az bir defa bir saatten aşağı olmamak üzere baştan başa havalandırılacaktır. Ayrıca işçilerin çalışma saatlerinde işin özelliğine göre, havanın sağlığa zararlı bir hal almaması için sık sık değiştirilmesi gereklidir. Şu kadar ki, iş sırasında yapılan bu havalandırmada işçileri etkileyecek hava akımları önlenecek yahut kış mevsiminde sıcaklık birdenbire çok aşağı hadlere düşürülmeyecektir.

Toz, buğu, duman ve fena koku çıkaran işlerin yapıldığı yerlere,bunları çekecek yeterlikte bacalar ve menfezler yapılacak ve yapılan işin niteliğine göre, bu tedbirlerin yetmediği hallerde diğer teknik tedbirler alınacaktır.

Boğucu,zehirli veya tahriş edici gaz ve duman meydana gelen işyerlerinde, işçilerin hayat ve sağlıklarının tehlikeye girmemesi için,havalandırma tesisatı yapılacak ve işçilere ayrıca yapılan işin özelliğine göre maske ve diğer koruyucu araç ve gereçler verilecektir. (İşçi Sağ. ve İş Güv. Tüz. Madde 21)

Kapalı işyerlerinde çalışma şekline ve çalışanların yaptıkları işe göre, ihtiyaç duyacakları yeterli temiz hava bulunması sağlanacaktır.

Cebri havalandırma sistemi kullanıldığında sistemin her zaman çalışır durumda olması sağlanacaktır.

Havalandırma sisteminin çalışmaması, çalışanların sağlığı yönünden tehlikeli ise arızayı bildiren uyarı sistemi bulunacaktır.

Suni havalandırma sistemlerinde hava akımı, çalışanları rahatsız etmeyecek şekilde olacaktır.

Çalışma ortamı havasını kirleterek çalışanların sağlığına zarar verebilecek artık ve pislikler derhal dışarı atılacaktır. (İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik Mad. 5 EK-I Mad.6)

 Lokal havalandırma

Gaz, buhar, sıvı veya toz çıkarma tehlikesi olan iş ekipmanları, bunları kaynağında tutacak ve/veya çekecek uygun sistemlerle donatılacaktır. (İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-1 2.5)

Bütün iş ekipmanı, ekipmanın aşırı ısınması veya yanmasına veya ekipmandan gaz, toz, sıvı, buhar veya üretilen, kullanılan veya depolanan diğer maddelerin yayılması riskine karşı işçilerin korunmasına uygun olacaktır.. (İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-1 2.17)

İşyerlerindeki cihaz, alet, tezgah, makine ve tesislerden çıkan toz, duman, buğu,ısı , gaz ve koku, çalışılan ortama yayılmadan, (uygun aspirasyon tesisatı ile) çıktığı yerden emilerek dışarı atılmalıdır. (İşçi Sağ.ve İş Güv.Tüz.Mad.191)

Havalandırma tesisatının kontrolü

Havalandırma tesisatlarının her üç ayda bir kere yetkili teknik elemanlar(Mak.Müh.) tarafından kontrol edilmesi ve uygun olarak çalıştığına dair rapor alınması gereklidir.(İşçi Sağ.ve İş Güv. Tüz.Mad.200)

·Makine durdurulmadan tamir bakım ve temizlik yapılmamalıdır.Makine tezgah ve tesisin bakımsızlığından veya kontrol edilmediğinden dolayı kazalar olduğu gibi, bakım ve temizlik esnasında yeterli tedbir alınmamış olmasından dolayı da çok kazalar meydana gelmektedir. Bu sebeple makine ve tezgahlarının bakımlı olması ve kontrollerinin yetkili teknik elemanlar tarafından zamanında yaptırılması gereklidir. Temizlik, bakım ve kontrol esnasında gerekli tedbirler alınmalıdır.

 

Bakım

İşveren, iş ekipmanının kullanımı süresince, yeterli BAKIMINI yaptırarak emniyetli durumda olması için gerekli önlemleri alacaktır. (İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği 2.Bölüm Mad.6)

İş ekipmanının BAKIM İŞLERİ, ancak ekipman KAPALI İKEN yapılabilecektir. Bunun mümkün olmadığı hallerde, bakım işleri yürütülürken gerekli önlemler alınacak veya bu işlerin tehlike bölgesi dışında yapılması sağlanacaktır.

İş ekipmanlarının enerji kaynaklarını kesecek araç ve gereçler kolayca görülebilir ve tanınabilir olacaktır. Ekipmanın enerji kaynaklarına yeniden bağlanması işçiler için tehlike yaratmayacaktır. (İş Ekipmanlarında güvenlik Yönetmeliği EK-1 1.13, 2.14)

 İş Ekipmanının Kontrolü

İşyerinde kullanılan iş ekipmanının kontrolü ile ilgili aşağıdaki hususlara uyulacaktır:

a) İş ekipmanının güvenliğinin kurulma şartlarına bağlı olduğu durumlarda, ekipmanın kurulmasından sonra ve ilk defa kullanılmadan önce ve her yer değişikliğinde uzman kişiler tarafından kontrolü yapılacak, doğru kurulduğu ve güvenli şekilde çalıştığını gösteren belge düzenlenecektir.

b) İşverence, arızaya sebep olabilecek etkilere maruz kalarak tehlike yaratabilecek iş ekipmanının;

1) Uzman kişilerce periyodik kontrollerini ve gerektiğinde testlerinin yapılması,

2) Çalışma şeklinde değişiklikler, kazalar, doğal olaylar veya ekipmanın uzun süre kullanılmaması gibi iş ekipmanındaki güvenliğin bozulmasına neden olabilecek durumlardan sonra, arızanın zamanında belirlenip giderilmesi ve sağlık ve güvenlik koşullarının korunması için uzman kişilerce gerekli kontrollerin yapılması,

sağlanacaktır.

c) Kontrol sonuçları kayıt altına alınacak, yetkililerin her istediğinde gösterilmek üzere uygun şekilde saklanacaktır.

(İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği 2.Bölüm Mad.7)

Kuyu veya diğer yer altı tesislerinde yapılacak bakım ve onarım işlerinde; zararlı, zehirli, boğucu ve parlayıcı gaz veya sıvıların tehlikeli bir şekilde toplanacakları göz önünde bulundurularak gerekli ve yeterli güvenlik tedbirleri alınacaktır.

Bu gibi yerlerde, tecrübeli ve usta işçiler çalıştırılacak, bunlara uygun kişisel koruma teçhizatı verilecek ve tecrübeli bir veya birden fazla gözlemci görevlendirilecektir. (İşçi Sağ. ve İş Güv. Tüz. Madde 505)

Tehlikeli gaz, buhar ve sislerin meydana gelebileceği tank veya depolar içinde yapılacak bakım ve onarım işlerinde; işçilere maskeler, solunum cihazları ile emniyet kemerleri gibi uygun kişisel korunma araçları verilecek ve iş süresince tank veya depo ağızlarında bir gözlemci bulundurulacaktır. (İşçi Sağ. ve İş Güv. Tüz. Madde 510)

·Çalıştırma ve durdurma düğmelerinin uygun olmalıdır.

İş Ekipmanı Kumanda cihazları:

Makine ve tezgahların elektrik şalterleri aşağıdaki özellik ve nitelikte olacaktır:

1)Şalter ve kumanda düşmeleri, kendiliğinden veya herhangi bir çarpma ile makineyi hareket ettirmeyecek şekil ve özellikte yapılmış olacak ve işçinin kolayca kullanabileceği yerde bulunacaktır.

2)Bir işçinin bir makine veya tezgahın çeşitli kısımlarında çalışması gerektiği hallerde, bir tezgahın birden fazla durdurma ve bir çalıştırma düğmesi bulunacaktır.

Bir tezgahın çeşitli kısımlarında birden fazla işçi çalıştığı hallerde, her işçi için bir çalıştırma ve bir durdurma düğmesi bulunacak, ancak bütün çalıştırma düğmelerine basılmadan makine çalışmayacak, buna karşılık, durdurma düğmelerinin birine basmak suretiyle makine duracaktır.

3)Bir makine veya tezgah üzerinde birden fazla elektrik motoru bulunduğu hallerde, tezgahın bütün hareketini durduracak bir ana şalteri veya bir veya daha fazla durdurma düğmesi bulunacaktır.

4)Çalıştırma düğmeleri yeşil, durdurma düğmeleri kırmızı olacaktır.

5)Bir atölyede bulunan makine ve tezgahların ayrı ayrı durdurma tertibatından başka, atölyedeki veya kısımdaki makine ve tezgahları tamamen durduracak bir ana şalteri veya başka bir tertibatı bulunacaktır. (İşçi Sağlığı ve İş Güv. Tüz. Mad.157)

 

İş ekipmanında bulunan ve güvenliği etkileyen KUMANDA CİHAZLARI açıkça görülebilir ve tanınabilir özellikte olacak ve gerektiğinde uygun şekilde işaretlenecektir.

Kumanda cihazları zorunlu haller dışında, tehlikeli bölgenin dışına yerleştirilecek ve bunların kullanımı ek bir tehlike oluşturmayacaktır. Kumanda cihazları, İSTEM DIŞI HAREKETLERDE tehlikeye neden olmayacaktır. (İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-1 2)

 

Operatör, ana kumanda yerinden tehlike bölgesinde herhangi bir kimsenin bulunmadığından emin olabilmelidir. Bu mümkün değilse makine çalışmaya başlamadan önce OTOMATİK OLARAK DEVREYE GİREN SESLİ VE IŞIKLI İKAZ SİSTEMİ bulunacaktır. (İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-1 2.1)

 

Kumanda sistemleri güvenli olmalıdır. Bunlarda meydana gelebilecek herhangi bir hasar veya kırılma tehlikeli bir duruma neden olmamalıdır. (İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-1 2.1)

 

Kontrol sistemleri güvenli olacak ve planlanan kullanım şartlarında olabilecek arıza, bozulma veya herhangi bir zorlanma göz önüne alınarak uygun nitelikte seçilecektir.

 

İş ekipmanlarının çalıştırılması, bu amaç için yapılmış kumandaların ancak BİLEREK VE İSTEYEREK kullanılması ile sağlanacaktır.

Bütün iş ekipmanlarında, ekipmanı tümüyle ve güvenli bir şekilde durdurabilecek bir sistem bulunacaktır. Her bir çalışma yerinde, tehlikenin durumuna göre, iş ekipmanının tamamını veya bir kısmını durdurabilecek ve bu ekipmanın güvenli bir durumda kalmasını sağlayacak kumanda sistemi bulunacaktır. İş ekipmanlarının durdurma sistemleri, çalıştırma sistemlerine göre öncelikli olacaktır. İş ekipmanı veya tehlikeli kısımları durdurulduğunda, bunları harekete geçiren ENERJİ DE KESİLMİŞ olacaktır.

İş ekipmanının tehlikesi ve normal durma süresinin gerektirmesi halinde iş ekipmanında ACİL DURDURMA sistemi bulunacaktır. (İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-1 2.4)

 Çalışmaya Başlama

Makinanın çalışmaya başlaması, ancak bu amaç için sağlanan kumandaların kasıtlı olarak, bilerek, isteyerek tahrik edilmesi ile mümkün olmalıdır.

Aynı kural;

- Her ne sebeple olursa olsun, makinanın bir durmasını müteakip çalışmaya başlaması,

- Çalışma kurallarını etkileyen önemli değişiklikler olması (hız, basınç vesaire.)

durumlarında da geçerlidir. (Makina Emniyet Yönetmeliği EK-1 Madde 1.1.3)

Güç Beslemesinin Arızası

Makinanın güç beslemesinde her ne suretle olursa olsun meydana gelen kesilme, bir kesilmeden sonra tekrar enerji beslemesinin kurulması veya dalgalanmalar bir tehlikeli duruma yol açmamalıdır.

Özelikle;

- Makina beklenmeyen şekilde çalışmamalı,

- Emir verilmiş ise durmaktan alıkonulamamalı,

- Makina tarafından tutulan, makina veya bölümünün hiçbir hareketli parçası düşmemeli veya fırlamamalı,

- Hareket eden parçalar, her ne olursa olsun, otomatik veya elle durdurulmaları engellenmemeli,

- Koruma tertibatları tam faal kalmalıdır. (Makina Emniyet Yönetmeliği EK-1 Madde 1.2.6)

·Operasyon noktasının koruyucu içine alınmalıdır.

 

Her makine ve tezgahta Her makine ve tezgahta, talaş kaldıran, şekillendiren, ezen, delen, kesen veya başka şekilde işlem yapan kısım ile iş alıp verirken tehlikeli olan yerler gibi operasyon noktası denilen bölgeler, herhangi bir kazanın meydana gelmesini önleyecek şekilde korunacak ve bunun için gerekli bütün tedbirler alınacaktır. (İşçi Sağ. ve İş Güv. Tüz.Mad.158)

·İşe uygun aydınlatma yapılmalıdır.

İş ekipmanının çalışılan veya bakımı yapılan bölge ve operasyon noktaları, yapılacak işleme uygun şekilde aydınlatılacaktır. (İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ek-I)

 TORNA TEZGAHLARINDA GÜVENLİK

Ø Operasyon noktası uygun şekilde korunacak

Ø Kayış kasnağa elle tutularak fren yapılmayacak

Ø Talaş fırlamasına karşı tedbir alınacak

Ø Çubuk halinde dönen uzun malzeme koruyucu içine alınacak

Ø İş parçasının gevşeyip fırlamaması için tedbir alınacak

Ø Etrafındaki boşluklar 60cm. Den az olmayacak

 PRES TEZGAHLARINDA GÜVENLİK

Ø Kalıp bağlarken motor durdurulacak, başlık ile tabla arasında takozlar yerleştirilecek

Ø Açık kalıpla yapılan çalışmalarda çift el kumanda tertibatı veya fotosel tertibatı olacak

Ø Ağır preslerde ve enjeksiyon preslerinde sürgülü kapak veya mekanik engelli kapak

Ø Parça fırlamasına karşı tedbir alınacak

Ø Hidrolik ve pnömatik preslerde manometre ve emniyet supabı olacak

Ø Pres kalıplarının köşeleri ve kenarları keskin olmayacak

Ø Malzeme koyma ve almada mümkün mertebe MAŞA kullanılacak

Ø Düzenli olarak bakımı yapılacak

 TAŞLAMA TEZGAHLARINDA GÜVENLİK

Ø Zımpara taşları, işin ve tezgahın özelliğine uygun olacak

Ø Uygun taş mahfazaları olacak

Ø Mahfazaların toz emme sistemi olacak

Ø Fırlayan çapaklar için uygun siper veya gözlük kullanılacak

Ø Gözlük veya maske için ikaz levhası olacak

Ø Taşlama ağzı açıklığı uygun olacak. En çok 120 derece, takım bileme tezgahlarında 60 derece, seyyar taşlarda 180 derece olacak

Ø İş mesnetleri ayarlanacak, açıklık 3mm den fazla olmayacak

Ø Taşın yan yüzeyleri kullanılmayacak

Ø Taş yeni takıldığında ve soğuk zamanlarda fazla zorlanmayacak

 MATKAP VE FREZE TEZGAHLARINDA GÜVENLİK

Ø İşlenecek parça uygun şekilde bağlanacak

Ø Döner tablaya bağlanan parçaların çıkıntılı kısımları koruyucu içine alınacak

Ø Parça işlenirken talaş takım ağızlarında talaş temizliği yapılmayacak

Ø Soğutma suyunun sıçramasına karşı tedbir alınacak

Ø Çıkan taşalar elle süpürülmeyecek

 DEMİR TESTERE TEZGAHLARINDA GÜVENLİK

Ø Soğutma suyunun sıçramasına karşı tedbir alınacak

Ø Testerenin uygun koruyucusu olacak

Ø Kesilecek parça sağlam olarak bağlanacak

Ø Sıçrayabilecek kıvılcımlara karşı tedbir alınacak

 SİLİNDİR MERDANE VE HADDE TEZGAHLARINDA GÜVENLİK

Ø Malzeme beslemesi, besleme bandı ile yapılmalıdır

Ø Silindirler arasında kapmayı önleyecek koruyucu olmalıdır

Ø Uygun yerlerde acil durdurma düğmeleri veya Emniyet halatı olacaktır

Ø Bazı tezgahlarda çift el kumanda tertibatı veya fotosel koruma tertibatı yapılabilir

  KONKASÖR, DEĞİRMEN VE ÖĞÜTÜCÜLERDE GÜVENLİK

Ø Kuru ve yanıcı malzeme işleyen makinele

KONKASÖR, DEĞİRMEN VE ÖĞÜTÜCÜLERDE GÜVENLİK

Ø Kuru ve yanıcı malzeme işleyen makinelerde, öğütücü kısımlar kıvılcım çıkarmayan malzemeden yapılmalıdır

Ø Konkasörde taş fırlamalarına karşı tedbir alınmalıdır

Ø Açık ağızlı döner konkasörlerin üzerinde çalışan işçilerin emniyet kemeri kullanmaları gereklidir

Ø Döner konkasörlerde parça sıkışması durumunda makine durdurulmalı ve uygun çubuklarla sıkışma giderilmelidir

Ø Elle besleme yapılan helezon dişli öğütücülerde, dar boğazlı bir besleme hunisi yapılmalı, bu huninin boğaz çapı 5cm. den fazla olmamalı,

Ø Tehlikeli bölgeye elin girmemesi için besleme ağızları yapılmalıdır

 

MAKAS TEZGAHLARINDA GÜVENLİK

Ø Verilen malzemenin kalınlığına göre ayarlanabilen lamalar konmalı

Ø Çift el kumanda veya fotosel emniyet sistemi olmalı

Ø Malzeme fırlamalarına karşı tedbir alınmalı

Ø İki tarafta da çalışma olması durumunda bıçağın iki tarafında da koruyucu olmalıdır

 

AĞAÇ İŞLEME TEZGAHLARINDA GÜVENLİK

ØToz ve talaşa karşı uygun aspirasyon tertibatı olmalı

Ø Planya tezgahlarında bıçağın takıldığı kanal 13mm. den, planya ile bıçak merdanesi arasındaki boşluk 3mm. den fazla olmamalıdır

Ø Bıçak merdanesinin üzerine enine ve yüksekliğine ayarlanabilen koruyucular konmalı

Ø Madeni koruyucuların bıçağa yakın yüzleri ahşap ile kaplanmalı

Ø Katrakların kumanda ve stop tertibatı operatörün bulunduğu platformda olmalı, platformun 120cm yüksekliğinde korkuluğu olmalı

Ø İşlenen malzemeler çalışma ortamından uzaklaştırılmalı

 

ŞERİT TESTERE TEZGAHLARINDA GÜVENLİK

Ø Alt ve üst kasnak arasındaki kısımlar menteşeli kapaklarla kapatılmalı

Ø Şerit testere sürekli gergin tutulmalı, bağlantıları en az ayda bir kere kontrol edilmeli, çatlak testereler kullanılmamalı

Ø Arıza durumunda tezgah durdurularak müdahale edilmeli

 

DAİRE TESTERETEZGAHLARINDA GÜVENLİK

Ø Çalışma tablasının yerden yüksekliği 85-90 cm. olmalı

Ø Daire testerenin üstü ve etrafı mafsallı ve kesi

 
MAKİNE KORUYUCULARININ YETENEKLERİ