logo
"İş Sağlığı ve Güvenliğinde Alternatif Çözümler"

Mermer fabrikası işçilerinde solunum fonksiyonları ve radyolojik bulgular

 

C. Sezgi ve ark. Mermer işçilerinde radyolojik bulgular ve solunum fonksiyonları 250 J Clin Exp Invest www.jceionline.org Vol 3, No 2, June 2012 JCEI / 2012; 3 (2): 250-254 Journal of Clinical and Experimental Investigations doi: 10.5799/ahinjs.01.2012.02.0153 RESEARCH ARTICLE

Mermer fabrikası işçilerinde solunum fonksiyonları ve radyolojik bulgular

The respiratory functions and radiologic findings of the marble factory workers

Cengizhan Sezgi1, Özlem Abakay1, Hakan Önder2, Hadice Selimoğlu Şen1, Abdurrahman Abakay1,

Halide Kaya1, Mustafa Ayhan3, Abdullah Çetin Tanrıkulu1 1 Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, Diyarbakır, Türkiye 2 Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Radyoloji Anabilim Dalı, Diyarbakır, Türkiye

3 Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Maden Mühendisliği Bölümü, Diyarbakır, Türkiye

ÖZET

Amaç: Çalışmanın amacı mermer tozuna maruz kalma ile oluşan solunum sistemi semptomları, solunum fonksiyon testi ve akciğer grafi bulgularını araştırmaktır.

Gereç ve yöntem: Mermer fabrikasında çalışan toplam 110 kişi çalışma grubu olarak alındı ve işçiler fabrikada çalıştıkları yerlere göre 4 gruba ayrıldı: blok kesim hattı (Grup A, 25 kişi), cilalama (Grup B, 33 kişi), fayans kesim (Grup C, 31 kişi) ve büro elemanı grubu (Grup D, 21 kişi). Kontrol grubu (Grup E) olarak mermer tozu maruziyet öyküsü olmayan benzer demografik özelliklere sahip 30 kişi alındı. Tüm grupların çalıştığı ortamlardaki toz konsantrasyonları ölçüldü. Olgulara anket uygulandı, fizik muayene ve spirometrik ölçümleri yapıldı. Akciğer grafileri çekildi.

Bulgular: Fabrikada çalışan olguların tümü erkek olup yaş ortalaması 33,4±6,3 yıl idi. Gruplar arasında ortalama yaş ve sigara tüketimi açısından farklılık saptanmadı. Toz konsantrasyonlarının ilk üç grup için benzer, büroda ise daha düşük olduğu görüldü. İlk üç çalışma grubunda ofis grubuna göre öksürük ve balgam şikayetleri daha sık bulundu (p<0.05). İlk üç çalışma grubu ile ofis grubunda ölçülen zorlu vital kapasite (FVC), 1. saniyedeki zorlu ekspirasyonun hacmi (FEV1) veFEV1/FVC farklı değildi. İlk üç grupta ölçülen FEV1, FEV1/FVC ve zorlu ekspirasyonun %25 ile %75’i arasındaki akım (FEF25-75) kontrol grubundan belirgin düşük bulundu. İlk üç grupta ofis grubuna göre akciğer grafisinde daha yüksek oranda patolojik bulgu saptanmakla birlikte fark istatistiksel olarak anlamlı değildi. Akciğer grafisi patolojileri mermer fabrikasında on yıldan fazla çalışan grupta daha sık saptandı (p<0,001).

Sonuç: Mermer fabrikası işçilerinde toza maruziyetin yoğunluğu ve süresi solunum semptomları ve akciğer grafi bulguları ile ilişkilidir.

Anahtar kelimeler: Mermer işçisi, solunum fonksiyonları, akciğer grafisi

ABSTRACT

Objectives: The aim of this study is to investigate the probable effect of exposure to marble dust on respiratory symptoms, respiratory function tests and chest radiographies.

Materials and methods: Totally 110 marble workers were enrolled as study group. Marble workers were divided into 4 groups according to work places: block cutting line (Group A, n=25), polishing unit (Group B, n=33), tile cutting unit (Group C, n=31), and office workers (n=21). Control group (Group E, n=30) consisted of similar demographical characteristics without dust exposure. Dust concentrations of all groups working environments were measured. The patients administered the questionnaire, and examination findings and respiratory function test results were recorded. Chest graphies were obtained.

Results: All of factory workers were male and mean age was 33,4±6,3 years. There was no difference between groups in mean age and cigarette consumption. Dust concentrations were similar in the first three groups, but it was lower in the office. In first three groups, cough and sputum frequencies were more than office group. Regarding the respiratory function test results, no significant difference was detected between the FEV1, FVC and FEV1/FVC values. But lower values in first three groups than control group according to FEV1, FEV1/FVC and FEF25-75 were detected. Although statistically not different, more abnormal chest radiographic findings were found in first three groups. Workers, who had a history of marble dust exposure more than ten years, had more chest radiographic abnormalities.

Conclusion: Marble dust exposure was related to respiratory symptoms and chest radiographic findings in relation to the intensity and duration of exposure in marble factory workers. J Clin Exp Invest 2012; 3(2): 250-254

Key words: Marble workers, respiratory functions, chest x-ray Correspondence: Dr. Cengizhan Sezgi Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, Diyarbakır, Türkiye Email: cengizhansez-gi@gmail.com Received: 10.06.2012, Accepted: 30.06.2012 Copyright © JCEI / Journal of Clinical and Experimental Investigations 2012, All rights reserved C. Sezgi ve ark. Mermer işçilerinde radyolojik bulgular ve solunum fonksiyonları 251 J Clin Exp Invest www.jceionline.org Vol 3, No 2, June 2012

GİRİŞ

İş ortamında inhalasyon yoluyla maruz kalınan tozlar, başta pnömokonyozlar olmak üzere birçok akciğer hastalığına yol açarlar.1 Özellikle denetimsiz ve gerekli önlemlerin alınmadığı kapalı ortamlarda bu hastalıklara daha sık rastlanır.

Mermer tozunun inert (non-fibrinojen) bir toz olduğu bilinmektedir. Ancak içindeki farklı silika oranlarına göre silikozise yol açabileceği bildirilmiştir.2 Silikozis geliştiğinde solunum fonksiyonlarında ve akciğer radyolojisinde belirgin bozukluklar saptanır. Fakat silikozis gelişmeden de mermer tozunun solunum semptomlarına yol açtığı ve solunum fonksiyonlarını bozabileceği gösterilmiştir.3-5

Ülkemizde mermer tozunun solunum fonksiyonlarına olan etkisini değerlendiren sınırlı sayıda çalışma mevcuttur. Farklı bölgelerde çıkarılan mermerlerin farklı yapısı ve farklı oranlarda silika içermesi, o bölgedeki mermer tozunun solunum fonksiyonlarına olan etkilerini yansıtır. Diyarbakır ilinde daha önce, bölgeden çıkarılan mermerin işçilerdeki solunum fonksiyonlarına etkisini araştıran bir çalışmaya rastlanmamıştır. Çalışmamızda bu etkinin araştırılması ve bu iş yerinde daha sonra yapılacak kontroller için bazal değerlerin elde edilmesi amaçlanmıştır.

GEREÇ VE YÖNTEM

Çalışma Diyarbakır ilinde özel bir mermer fabrikasında yapıldı. İş yerinde mermer blokları kesme işleminden sonra, levha silim, köprü kesme ve silme işlemlerinden geçirilerek ebatlı cilalı mamül ve ebatlı ham malzeme haline dönüştürülmekte, gerekirse fayans mamül haline getirilmektedir. İşyeri kapalı bir ortam olup ayrıca beraberinde idari görevlilerin ve büro elemanlarının çalıştığı bir merkez bina mevcuttur. Ortamda havalandırma olup kesimler bir dizi sulu işlemle yapılmaktadır.

Ortamdaki toz yoğunluğunu değerlendirmek için fabrika yapılan işlemlerin farklılığına göre dört ayrı bölüme ayrıldı: blok kesim hattı (Bölüm-A), cilalama (Bölüm-B), fayans kesim (Bölüm-C) ve büro (Bölüm-D). Her bölümdeki toz konsantrasyonu gravimetrik yöntemle ölçüldü. Bu yöntemde ortamın havasındaki parçacıkları tutan filtrelerin bulunduğu bir cihaz dört saat boyunca örnek toplamakta, daha sonra bu örnekler analiz edilmektedir. Bu ölçümde Tecora Isostac Basic (Tcr Tecora Srl, Corsico, Milan, Italy) cihazı kullanıldı.

Çalışmaya fabrikada ilk üç bölümde çalışan işçiler, büro elemanları ve benzer özelliklere sahip ancak mermer tozu maruziyeti olmayan kişilerden oluşturulan kontrol grubu olmak üzere toplam 140 olgu alındı. Tanı almış bir solunum sistemi hastalığı olan (astım, tüberküloz, bronşektazi gibi), akciğer ameliyatı geçirmiş olanlar, toraks deformitesi olanlar, meslekte bir yıldan az çalışıyor olanlar, on sekiz yaşından küçük olanlar çalışmaya alınmadı.

Çalışmaya alınan tüm olgular önce yapılan araştırma hakkında bilgilendirildi. Gönüllü olarak çalışmaya katıldıklarına dair onayları alındı ve bire bir görüşülerek anket formları dolduruldu. Anket formlarında yaş, detaylı sigara öyküsü, ilgili alanda çalışma süresi, çalışma konumu ve toz maruziyeti gibi dermografik bilgiler, solunum yollarıyla ilgili hastalık öyküsü ve solunum şikâyetlerini içeren veriler bulunmaktaydı. Tüm olguların fizik muayeneleri yapıldı, sonuçlar kaydedildi.

Spirometrik ölçümler, oturur pozisyonda, derin bir inspiryumu takiben zorlu bir ekspiryum yaptırılarak uygulandı. Ölçümlerde Spirometrics SMI-III marka kuru spirometre cihazı kullanıldı. Spirometrik ölçümlerde 1. saniyedeki zorlu ekspirasyon hacmi (FEV1), zorlu vital kapasite (FVC), FEV1/FVC, zorlu ekspirasyonun %25 ile %75’i arasındaki akım (FEF25-75) değerleri normalin yüzdesi olarak kaydedildi. Normalin yüzdesinin saptanması, olgunun cihaza girilen ağırlık, boy, yaş ve cinsiyet bilgileri kullanılarak, spirometri cihazında yüklü bir yazılım tarafından otomatik olarak yapıldı.

Olguların eş zamanlı standart posteroanterior (PA) akciğer grafileri çekildi. Filmler iki göğüs hastalıkları uzmanı ve bir ragyolog tarafından ayrı ayrı değerlendirildi. Pnömokonyoz açısından ILO’ standartlarına göre değerlendirildi.6 Grafiler 0/0 ve 0/1 olarak değerlendirildiğinde normal, 1/0 ve daha büyük düzensiz opasiteler ise patolojik olarak kabul edildi.

İstatistiksel analiz bilgisayar ortamında SPSS (versiyon17.0) paket programında Ki- kare testi ve student t testi uygulandı. Tüm veriler “ortalama±standard sapma” olarak sunuldu. Anlamlılık düzeyi p<0.05 kabul edildi.

BULGULAR

Çalışmaya 89 mermer işçisi (ilk üç bölümde çalışan), 21 büro elemanı ve 30 kişiden oluşan kontrol grubu olmak üzere toplam 140 olgu alındı. Mermer işçilerinin çalıştıkları yere göre dağılımı ise blok kesim hattı (25 kişi), cilalama (33 kişi), fayans kesim (31 kişi) idi.

Fabrikada çalışan olguların tümü erkek olup yaş ortalaması 33,4± 6,3 (en düşük 18, en yüksek 51) idi. Farklı bölümlerde çalışan işçiler ve kontrol grubunun yaş ortalamaları benzerdi (p>0,05). Fabrika çalışanları ve kontrol grubunun demografik özellikleri Tablo 1’ de gösterilmektedir.C. Sezgi ve ark. Mermer işçilerinde radyolojik bulgular ve solunum fonksiyonları 252 J Clin Exp Invest www.jceionline.org Vol 3, No 2, June 2012

Tablo 1. Mermer Fabrikasının farklı bölümlerinde çalışan olgular ve kontrol grubundaki olguların demografik özellikleri

Gruplar

Blok kesim

Cilalama

Fayans kesim

Ofis

Kontrol grup

n (%)

25 (17,9)

33(23,6)

31 (22,1)

21( 15)

30 (21,4)

Yaş

33,9±6,5

32,8±4,7

32,3±7,5

35,4±6,8

32,7±5,7

Çalışma süresi (ay)

66,3±45,4

72,3±63,4

69,4±58,3

68,7±61,4

0

Sigara paket/yıl

12,5±10,7

11,2±8,8

11,8±7,9

13,1±9,3

12,4±8,7

Öksürük n(%)

7 (28)

10 (30,3)

8 (25,8)

2 (9,5)

2 (6,7)

Balgam n(%)

8(32)

8(24,2)

11 (35,5)

1(4,7)

2 (6,7)

Nefes darlığı n(%)

5 (20)

7 (33,3)

8 (25,8)

2 (9,5)

1 (3,3)

FVC*

89,9±11,2

90,1±10,4

88,4±9,6

95,4±11,3

95,3±8,7

FEV1*

90,3±10,8

88,7±12,4

90,1±8,7

91,9±10,8

94,4±8,9

FEV1 /FVC*

88,4±9,7

89,7±8,4

90,6±10,8

93,8±8,75

94,2±10,3

FEF25-75 *

78,6±19,7

73,2±21,8

69,5±17,9

92,7±14,6

91,5±17,5

Akciğer grafi patoloji n(%)

4(16,0)

5(15,6)

4(12,9)

2(9,5)

1(3,3)

 
Mermer fabrikası işçilerinde solunum fonksiyonları ve radyolojik bulgular